In grote delen van het land is gezondheidszorg slecht toegankelijk door gebrekkige infrastructuur, een tekort aan medisch personeel en een nijpend tekort aan medicijnen. Oogzorg is daarbij nog verder onderontwikkeld vergeleken met andere gezondheidszorg.

Zonder ingreep raakt Halima haar zicht kwijt

Halima woont in een afgelegen dorp op het Ethiopische platteland. Ze is de vierde vrouw van haar man, maar al jaren kijkt hij niet meer naar haar om. Ze heeft geen geld om zelf naar het ziekenhuis te gaan. Al drie jaar heeft ze last van haar rechteroog, en als ze niet geholpen wordt, zal ze uiteindelijk haar zicht verliezen.

Halima lijdt aan trachoom, een infectieziekte van het oog veroorzaakt door een besmettelijke bacterie die zich steeds weer verspreidt door gebrek aan schoon drinkwater en slechte hygiëne. Trachoom zorgt ervoor dat het binnenste ooglid ontstoken raakt. Wordt dit niet behandeld, dan kan het ooglid naar binnen draaien, waardoor de wimpers het oog beschadigen. Dit kan uiteindelijk leiden tot blindheid. Trachoom komt het meest voor bij kwetsbare ouderen en kinderen.

Gelukkig werd de situatie van Halima tijdig opgemerkt door het team van de mobiele oogkliniek van GTM, de samenwerkingspartner van SeeYou in Ethiopië. Na de lokale screening kon zij direct worden geholpen met een kleine operatie, waarbij het ooglid weer hersteld is in een goede stand. Het team vraagt haar waarom ze niet eerder een behandeling heeft gezocht.  Ze zegt eenvoudig: “Ik ben oud.” Daarmee bedoelt ze dat haar leven hier niet als waardevol wordt gezien. Ze vertelt dat ze 50 jaar is, maar dat is waarschijnlijk weet ze niet hoe oud ze werkelijk is. Wat duidelijk is, is dat ze in armoede leeft en dat bijna niemand naar haar omkijkt.

Halima’s verhaal benadrukt hoe belangrijk het is dat mensen – vooral vrouwen zoals zij – op tijd de juiste zorg krijgen. Een ooglidoperatie kan ter plekke worden uitgevoerd, maar zonder behandeling zal de schade aan de ogen onherstelbaar zijn.

Wat is de situatie?

Ethiopië, een land in Oost Afrika, heeft een snelgroeiende bevolking en inmiddels meer dan 125 miljoen inwoners. Hiervan leven zo’n 8,8 miljoen mensen met een visuele beperking, waarvan er 780,000 blind zijn. Terwijl die blindheid in 75% van de gevallen voorkómen had kunnen worden!

In grote delen van het land is gezondheidszorg slecht toegankelijk door gebrekkige infrastructuur, een tekort aan medisch personeel en een nijpend tekort aan medicijnen. Oogzorg is daarbij nog verder onderontwikkeld vergeleken met andere gezondheidszorg.

Over het algemeen is de aandacht van de Ethiopische overheid voor oogzorg nog relatief beperkt. Dit heeft o.a. te maken met de overige gezondheidsproblemen die aandacht vragen alsook de beperkte middelen die beschikbaar zijn. Toch zien we langzaamaan dat de overheid meer in oogzorg wil betekenen: zo worden oogzorgmedewerkers voor het eerst inbegrepen in het nationale gezondheidsplan.

---

Sociaal isolement

Voor iedereen zijn de gevolgen van beperkt zicht of het verliezen van zijn of haar zicht immens, maar dat geldt zeker voor mensen in Ethiopië. Mensen met een visuele beperking hebben vaak beperkt toegang tot werk of sociale activiteiten. Mensen komen daarom in veel gevallen terecht in een cyclus van armoede en als gevolg van de beperking vaak ook in een sociaal isolement.

Belangrijkste oorzaken van slechtziendheid in Ethiopië

• Staar is de belangrijkste oorzaak van blindheid in Ethiopië. Bij staar wordt de ooglens troebel, waardoor het zicht geleidelijk achteruitgaat. Staar komt vooral voor op latere leeftijd, maar ook jongere mensen kunnen het ontwikkelen, bijvoorbeeld na oogletsel of door erfelijke aanleg. De oplossing is relatief eenvoudig: een korte operatie waarbij de troebele lens wordt vervangen door een heldere kunstlens.

• Trachoom is – na staar – de voornaamste oorzaak van blindheid in Ethiopië. Door infectie raakt het bindvlies van het oog ontstoken. In een later stadium kan ook het hoornvlies reageren waardoor het zicht wordt belemmerd. Soms ontstaat littekenweefsel op het ooglid wat de wimpers naar binnen doet krullen, dit kan leiden tot onomkeerbare schade aan het zicht. Trachoom wordt veroorzaakt door gebrek aan hygiëne en schoon water. De infectie kan behandeld worden met medicatie en een ooglidoperatie. Maar nog beter is het om trachoom preventief terug te dringen.

• Refractieafwijkingen – zoals bijziendheid en verziendheid – zijn een veelvoorkomende, maar vaak over het hoofd geziene oorzaak van slecht zicht. Voor miljoenen mensen in Ethiopië is het dragen van een bril simpelweg geen optie: brillen zijn duur, moeilijk verkrijgbaar en er is weinig toegang tot optometrische zorg. Vooral kinderen en jongeren lijden hieronder – zij kunnen moeilijk leren of deelnemen aan het dagelijks leven. De oplossing is vaak eenvoudig: een oogmeting en een passende bril. Door op scholen en in gemeenschappen oogscreenings uit te voeren en brillen te verstrekken, helpen we mensen direct aan beter zicht – en daarmee helpen we kinderen aan een betere toekomst.

Tekort aan oorzorgprofessionals

Er is in Ethiopië een groot gebrek aan goed opgeleide oogartsen en optometristen. In totaal werken er 160 oogartsen en 336 optometristen, oftewel er is 1.4 oogarts per miljoen inwoners. In Nederland zijn er 37.6 oogartsen per miljoen inwoners. De oogheelkundigen die er zijn in Ethiopië, werken grotendeels in de stedelijke gebieden waardoor oogzorg voor Ethiopiërs in de plattelandsgebieden voor velen niet beschikbaar is. Als SeeYou werken we al een aantal jaar in vier landelijke gebieden in het land. In deze gebieden zien we dat vermijdbare blindheid nog steeds voorkomt en dat de oogzorg kwalitatief van een beperkt niveau is.

Onze droom

Onze droom met ‘Oogzorg voor Elkaar’ is het verbeteren van de kwaliteit van leven van mensen met – of risico op – een visuele beperking door goede oogzorg in centraal ruraal Ethiopië te bieden. We willen voorkomen dat kinderen en volwassenen onnodig hun zicht verliezen met als gevolg een leven in armoede en sociale uitsluiting.

De komende jaren zetten we ons in voor een totaalprogramma aan oogzorg in vijf districten (Sodo, Meskan, Misrak Meskan, Mareko en Dalocha) met totaal 745,148   inwoners. In de vijf districten zijn 3 ziekenhuizen, 21 gezondheidscentra en 130 gezondheids-posten.

Contactpersonen: Jasper Oei (Programma Manager), Eline Binkhuysen (Relatiebeheerder)

Doelgroep: Inwoners van de vijf districten Meskan, Misrak Meskan, Mareko, Sodo, Dalocha in Centraal Ethiopië
Lokale partner: Grarbet oogziekenhuis (GTM)
Projectperiode: 2026-2023