“In veel van deze gevallen had blindheid voorkomen kunnen worden. Daarom benadrukken we hoe belangrijk het is dat mensen zich laten onderzoeken zodra er een erfelijke oogaandoening in de familie bekend is”.

Zonder behandeling zal dit hele gezin blind worden…

Jean Paul werd geboren met een aangeboren oogafwijking waardoor zijn ogen onderontwikkeld waren. Vanwege armoede had hij geen toegang gekregen tot de juiste medische zorg. Toen hij ouder werd en zelf vader werd, werd zijn grootste angst werkelijkheid: één voor één werden zijn zeven kinderen geboren met soortgelijke oogproblemen. Het gezin leefde in voortdurende onzekerheid.

Uiteindelijk verloor Jean Paul zijn zicht volledig, waardoor de zorg voor het gezin volledig op de schouders van zijn vrouw terechtkwam. Gelukkig kreeg zij ondersteuning van een organisatie die zich inzet voor moeders en vrouwen met een beperking in Rwanda. Via hen vonden zij hun weg naar de Kabgayi Eye Unit (KEU), de samenwerkingspartner van SeeYou in Rwanda, waar ze voor het eerst weer een sprankje hoop kregen.

In het ziekenhuis werd vastgesteld dat alle zeven kinderen inderdaad de aangeboren oogafwijking van hun vader hadden geërfd. Dit had bij hen geleid tot een verhoogde oogdruk en ernstige glaucoom. Hoewel sommige kinderen al onherstelbare schade hadden opgelopen, konden anderen nog wel geholpen worden. Dr. Théophile licht toe: “In veel van deze gevallen had blindheid voorkomen kunnen worden. Daarom benadrukken we hoe belangrijk het is dat mensen zich laten onderzoeken zodra er een erfelijke oogaandoening in de familie bekend is”.

Omdat het gezin in armoede leeft, worden zij ondersteund door SeeYou voor alle operaties en een behandelplan voor alle kinderen. Daarnaast werkt SeeYou nauw samen met de Kabgayi Eye Unit om het bewustzijn over het belang van tijdige oogzorg te vergroten.

Wat is de situatie?

Rwanda, een land in Oost Afrika, is een klein land met een hoge bevolkingsdichtheid met  in totaal 14.26 miljoen inwoners. Hiervan leven zo’n 1,16 miljoen mensen met een visuele beperking, waarvan er 180,000 blind of matig tot zeer slechtziend zijn. Terwijl blindheid in 75% van de gevallen voorkómen had kunnen worden!

In de Western Province is gezondheidszorg slecht toegankelijk door gebrekkige infrastructuur, een tekort aan medicatie en een nijpend tekort aan personeel. In veel gevallen moeten gezinnen ver reizen voor een behandeling en daarom wordt oogzorg vaak keer op keer uitgesteld. Dit komt onder andere omdat ongeveer de helft van de Rwandese families onder de internationale armoedegrens van 2 dollar per dag leeft.

Over het algemeen begint de oogzorg in Rwanda langzaam te verbeteren, mede dankzij de succesvolle implementatie van een nationale zorgverzekering. Toch verloopt de vooruitgang in de oogzorg nog steeds moeizaam om een aantal redenen.

---

Sociaal isolement

Kinderen met een (blijvende) visuele beperking in Rwanda stoppen vaak voortijdig met school en raken geïsoleerd van leeftijdsgenoten. Zonder toegang tot onderwijs en deelname aan sociale activiteiten verliezen zij zicht op hun toekomst. In afgelegen gebieden, is landbouw de voornaamste bron van inkomen. Met een (visuele) beperking ben je echter snel uitgesloten van het arbeidsproces, en hun families hebben vaak nauwelijks genoeg land hebben om zelf van te leven. Dit houdt een vicieuze cirkel van armoede in stand.

Belangrijke oorzaken van kinderblindheid in Rwanda

• Onbehandelde staar is de belangrijkste oorzaken van kinderblindheid in Rwanda. Bij staar wordt de ooglens troebel, waardoor het zicht geleidelijk achteruitgaat. Staar komt veel voor op latere leeftijd, maar kan ook ontstaan door na oogletsel of door erfelijke aanleg. Aangeboren of vroege staar is vaak te verhelpen met tijdige chirurgie.

• Retinopathie of Prematurity (ROP) is een oogziekte die voorkomt bij te vroeg geboren baby’s, vooral bij kinderen met een te laag geboortegewicht. De ontwikkeling van de bloedvaten in het netvlies (retina) is dan nog niet voltooid. Onvoldoende zuurstoftoevoer of complicaties na de geboorte kunnen leiden tot oogproblemen en uiteindelijk permanente blindheid. In Rwanda neemt het aantal overlevende premature baby’s toe door verbeterde zorg, maar het risico op ROP ook. Vroege opsporing en behandeling zijn essentieel om blindheid te voorkomen.
  
• Ongecorrigeerde refractieafwijkingen en infecties – Bijziendheid en verziendheid zijn veelvoorkomende, maar vaak over het hoofd geziene oorzaken van slecht zicht. Voor veel mensen in Rwanda is het dragen van een bril echter geen vanzelfsprekendheid: brillen zijn duur, moeilijk verkrijgbaar en er is weinig toegang tot optometrische zorg. Vooral kinderen en jongeren ondervinden hier veel hinder van – zij kunnen moeilijk leren of actief deelnemen aan het dagelijks leven. De oplossing is vaak eenvoudig: een oogmeting en een goed passende bril. Door oogscreenings op scholen uit te voeren, helpen we kinderen direct aan beter zicht. Tegelijkertijd biedt dit ook een kans om andere oogproblemen te sporen, zoals genetische afwijkingen, ooginfecties of ander oogletsel.

Tekort aan zorgprofessionals

Er is in Rwanda een groot tekort aan goed opgeleide oogartsen en optometristen. Exacte gegevens zijn moeilijk te achterhalen, maar naar schatting werken er in totaal ongeveer 30 oogheelkundigen (oogartsen en optometristen) in het hele land. Dit komt neer op niet meer dan 0,48 oogartsen per miljoen inwoners. Ter vergelijking: in Nederland zijn er 37,6 oogartsen per miljoen inwoners. Als SeeYou investeren we daarom relatief veel in de opleiding en ondersteuning van oogzorgmedewerkers in Rwanda. Op veel plaatsen is oogzorg weliswaar opgenomen in het beleid, maar in de praktijk is de kwaliteit zeer beperkt omdat er een tekort aan opleiding en mensen is.

---

Onze droom

Onze droom met ‘Helder zicht voor kinderen’ is dat het over een aantal jaren niet meer zo zal zijn dat kinderen onnodig blind worden, omdat de kwaliteit van de oogzorg en de preventiemaatregelen op een dusdanig hoog niveau zijn gekomen dat dit eenvoudigweg niet meer voorkomt.

SeeYou zet zich daarom via een totaalprogramma in voor vermijdbare kinderblindheid in de Western Province van Rwanda. Met het totaalprogramma werken we samen met onze lokale partners aan preventie, verbeterde diagnostiek, (specialistische) behandeling en revalidatiezorg. Zo streven we ernaar dat steeds minder kinderen hun zicht verliezen en daardoor in een cyclus van armoede en sociaal isolement terecht komen.

Contactpersonen: Jasper Oei (Programma Manager), Wijnand van den Bosch (Relatiebeheerder)

Doelgroep: Alle inwoners van de Western Province van Rwanda
Lokale partner: Kabgayi Eye Unit (KEU)  
Projectperiode: 2026-2030